Als er een gebouw is waaraan Apeldoorn zijn naam dankt buiten de eigen provincie, dan is het Paleis Het Loo. Het ligt aan de noordkant van de stad, tegen het bos aan, en het is meer dan een museum. Het is de plek waar drie eeuwen Oranjegeschiedenis is gemaakt, en de reden dat Apeldoorn uitgroeide van dorp tot stad.
Hoe het begon
Stadhouder-koning Willem III en zijn vrouw Mary Stuart lieten Het Loo bouwen naast het bestaande jachthuis Het Oude Loo. Wat begon als een buitenverblijf bij de jacht op de Veluwe, groeide uit tot een paleis. Het huis van Oranje heeft er meer dan drie eeuwen gewoond en gewerkt, tot het in de vorige eeuw een museum werd dat de geschiedenis van de familie vertelt.
Wat je binnen ziet
Binnen loop je door zalen en vertrekken die zijn ingericht zoals ze in verschillende periodes zijn geweest, met meubels, schilderijen, servies en persoonlijke voorwerpen. Dat maakt het bezoek concreter dan een rij vitrines, want je ziet waar mensen sliepen, aten en werkten. Daarnaast zijn er wisselende tentoonstellingen over onderwerpen die met het paleis, de familie of de tijdgeest te maken hebben.
De tuinen
Achter het paleis liggen de barokke tuinen, aangelegd naar zeventiende-eeuws voorbeeld. Symmetrie is daarin het uitgangspunt, met een middenas waarlangs links en rechts elkaars spiegelbeeld zijn. Er zijn strak geschoren hagen, fonteinen, borders en beelden. De tuin is later verdwenen onder een Engelse landschapsaanleg en in de twintigste eeuw weer teruggebracht. Wie het uitzicht vanaf de bovenverdieping op de tuin ziet, snapt meteen waarom die reconstructie de moeite waard was.
De stallen
- Historische rijtuigen en koetsen die bij het hof zijn gebruikt.
- Auto’s uit de tijd dat het paleis nog bewoond werd.
- Het complete beeld van hoe een hofhouding zich verplaatste.
- Ruimte waar kinderen doorgaans langer blijven hangen dan binnen in het paleis.
Het Kroondomein eromheen
Het paleis staat niet los in het landschap. Eromheen ligt Kroondomein Het Loo, het grootste landgoed van Nederland, met duizenden hectaren bos, heide en open plekken. Delen daarvan zijn toegankelijk voor wandelaars en fietsers, met paden die vanaf het paleis of vanuit de stad te bereiken zijn. Wie een bezoek aan het paleis combineert met een wandeling in het domein, ziet waarom de Oranjes hier ooit voor kozen.
Met kinderen
Voor kinderen werkt het paleis het best als je het niet als museumbezoek brengt maar als speurtocht. De stallen, de tuin met de fonteinen en de doolhofachtige hagen doen het beter dan de zalen met kroonluchters. Er zijn kindroutes en activiteiten die daarop inspelen. Reken op een halve dag, en plan een pauze buiten, want de tuin is de plek waar ze weer even kunnen rennen.
Praktisch bij een bezoek
Het paleis ligt aan de rand van de stad, met parkeergelegenheid bij het terrein en met bussen die vanaf het station rijden. Vanuit de binnenstad is het een korte fietsrit door de Loolaan en het Paleispark. Op mooie dagen en in de schoolvakanties is het druk, dus wie de rust zoekt, komt op een doordeweekse dag buiten de vakantie. Kaarten vooraf regelen scheelt wachten bij de ingang.
Waarom het voor Apeldoorn zoveel betekent
De komst van het hof heeft de stad gevormd. Rond het paleis ontstonden lanen, villawijken en voorzieningen, en de aanwezigheid van de koninklijke familie trok bedrijvigheid aan. Straatnamen, parken en de opzet van de noordkant van de stad zijn er nog altijd door bepaald. Wie na een bezoek terugfietst via de Loolaan, ziet dat verband letterlijk voor zich liggen.
Het Oude Loo
Naast het paleis staat het kasteeltje Het Oude Loo, ouder dan het paleis zelf en oorspronkelijk een jachthuis. Het is niet doorlopend open voor publiek, want het is nog altijd in gebruik door de koninklijke familie, maar de tuin eromheen is op aangegeven momenten te bezoeken. In het voorjaar staat die vol met bollen, en dat is een van de mooiste momenten van het jaar op het landgoed.
Het park rondom
Het Paleispark is vrij toegankelijk en dat vergeten veel mensen. Je kunt er wandelen onder oude beuken, langs lanen en vijvers, zonder een kaartje voor het museum te kopen. Voor Apeldoorners is het een gewone avondwandeling, en het is de rustigste manier om te zien hoe groot het landgoed eigenlijk is.
